سيد ابراهيم الحيدري

درس دوم بهترین روش حفظ قرآن پس از اشاره به فضیلت حفظ قرآن و آشنایی مختصر با بركات آن در درس گذشته، به بیان روش پیشنهادی خود برای حفظ قرآن می‌پردازیم. مهم‌ترین و مؤثرترین روش برای حفظ قرآن كه ـ به جز گروه اندكی ـ برای عموم علاقمندان قابل استفاده است و بیشتر حافظان كلام وحی نیز از آن استفاده كرده‌اند «روش دیداری» (بصری) است. پیش از توضیح درباره ویژگی‌های این روش لازم است به یك نكته مهم اشاره كنیم و آن اینکه: مهم‌ترین اتفاق در حفظ قرآن این است كه شخص به تعداد صفحات قرآن، تصاویری را در حافظه خود ثبت می‌كند. به بیان دیگر حفظ كل قرآن یا قسمتهایی از آن، عبارت است از تهیه چندین تصویر ذهنی از...

درس سوم: نكات كلیدی پیش از آغاز حفظ قرآن الف) ویژگی‌های مصحف حفظ   در درس گذشته گفتیم که مهم‌ترین نکته در حفظ قرآن به روش دیداری این است که در فرآیند حفظ كل قرآن، به تعداد صفحات این كتاب مقدس، تصاویری در حافظه بلندمدت حافظ نقش می‌بندد؛ که هر قدر این تصاویر روشن‌تر و واضح‌تر باشد، کیفیت حفظ ارتقا می‌یابد و شخص از کار خود احساس رضایت بیشتری خواهد کرد. با توجه به این نکته اصلی، به بیان مهمترین ویژگیهای مصحف حفظ می‌پردازیم. در ابتدا لازم است بیان کنیم که «مصحف حفظ» همان قرآن ویژه‌ای است كه حافظ در ابتدای كار حفظ برای خود برمی‌گزیند و ـ بنابر توصیه اكید عموم اساتید حفظ قرآن ـ بهتر است تا...

درس چهارم: مراحل حفظ یك مقطع مقطع یا واحد حفظ مقداری از متن قرآن است كه حافظ در هر نوبت به محفوظات قبلی خود اضافه می‌كند. پیشنهاد می‌شود علاقمندان، حفظ مقاطع جدید را بر اساس معیار «نیم‌صفحه» یا «صفحه» انجام دهند؛ زیرا انجام این کار به فرد در جهت حاكم كردن هر چه بیشتر نظم در كار خود كمك می‌كند و حافظه نیز بهتر می‌تواند با حفظ یك مقدار ثابت (یعنی نیم یا یك صفحه) در هر نوبت خود را سازگار نماید. [1] به ادامه مطلب بروید ... ...

درس پنجم: مرور (تكرار) محفوظات (1) الف) ‌اهمیت و جایگاه مرور در حفظ قرآن اگر از هر یك از حافظان موفق قرآن بپرسید كه «در فرآیند حفظ قرآن، حفظ قسمتهای جدید مهم‌تر است یا مرور و نگهداری محفوظات گذشته؟» بی‌درنگ به شما خواهد گفت: «مرور و نگهداری محفوظات گذشته». این اهمیت بدان حد است كه می‌توان ادعا كرد سهم حفظ كردن و از بر نمودن سور و آیات جدید در حفظ قرآن حداكثر 20 تا 30 درصد است و مابقی این سهم از آن «مرور و تكرار محفوظات» می‌باشد. بحث مرور از همان آغاز روند حفظ مطرح است و به تدریج و با افزایش حجم محفوظات جدی‌تر و پررنگ‌تر می‌شود. توضیحات بعدی ما در خصوص اقسام مرور، این گف...

درس ششم: مرور (تكرار) محفوظات (2) ج) اقسام مرور 1. مرور از حافظه بهترین و مؤثرترین روش مرور محفوظات «مرور از حافظه» است. مرور از حافظه زمانی رخ می‌دهد كه حافظ قرآن با تكیه بر حافظه آبهترین و مؤثرترین خود، سعی می‌كند محفوظات را از حفظ بخواند. در این روش حافظ، قرآن را می‌بندد و می‌كوشد محفوظات جدید یا قدیم را با کمک گرفتن از حافظه (و به عبارت بهتر، با کار کشیدن از حافظه) بازیابی نموده و بر زبان جاری سازد. نكته حائز اهمیت در این روش آن است كه حافظ نباید بلافاصله پس از مكث یا به خاطر نیاوردن عبارات و آیات به قرآن مراجعه كند؛ بلكه باید سعی كند با تأمل و دقت در محل قرار گرفتن آیه و عبارات قبلی و بعدی آ...

درس هفتم: تثبیت محفوظات الف) تثبیت محفوظات تثبیت محفوظات به چه معناست و تفاوت آن با مرور [1] چیست؟ «تثبیت» در حفظ قرآن به معنای استحكام نهایی و توأم با اطمینان محفوظات است. حافظ برای رسیدن به این نقطه، با عمل کردن به برنامه‌ای خاص و متناسب با تواناییهای خود، از آمادگی كاملی جهت ارائه محفوظات برخوردار می‌شود و خاطر خود را از بابت فراموش نكردن آنها آسوده می‌كند. برنامه تثبیت با تعریف فوق را می‌توان مقوله‌ای جدا از مرور و تكرار محفوظات دانست.[2] مرور و تكرار ـ چنانچه در درس پنجم گفتیم ـ مقوله‌ای است كه حافظ تا پایان عمر خود با آن درگیر است، اما مقوله تثبیت امری موقت است كه حافظ ـ طبق توضیحی كه ...

درس هشتم: ترمیم محفوظات ترمیم محفوظات زمانی مطرح می‌شود كه حافظ قرآن به دلایل مختلف ـ از جمله پایبند نبودن به نظم و برنامه‌ریزی در حفظ، رخ دادن حادثه‌ای ناگوار و پیش‌بینی نشده، عمل نكردن به برنامه مرور و تکرار محفوظات و ... ـ برای مدتی كوتاه یا طولانی از برنامه حفظ و مرور فاصله می‌گیرد و در نتیجه تمام یا بخشی از محفوظات خود را فراموش می‌كند؛ به این معنا كه دیگر قادر به بازخوانی شخصی آنها یا پاسخ به پرسشهایی كه از وی می‌شود نیست. مشكلی كه عموم حافظان در چنین حالتی با آن مواجه می‌شوند احساس دلسردی، افسردگی و از دست دادن انگیزه برای شروع دوباره كار حفظ و رسیدن به كیفیت مطلوب است. ... ...

درس نهم: حفظ و مرور آیات مشابه   بحث «آیات مشابه» به عبارات، آیات و صفحاتی از قرآن كریم مربوط می‌شود كه كلمات و جملات آنها با هم شباهت‌هایی دارند و همین شباهت‌ها می‌توانند حافظ قرآن را به هنگام مرور و یادآوری با مشكل مواجه سازند. بحث آیات مشابه معمولاً پس از افزایش حجم محفوظات حافظ برای او مطرح می‌شود و هر قدر میزان محفوظات حافظ بیشتر باشد، این مسئله برای او ملموس‌تر است. پیرامون حفظ و مرور آیات مشابه راهكارها و نكاتی وجود دارد كه ذیلاً به آنها اشاره می‌كنیم: ... ...

درس دهم: حضور در جلسات و كلاس‌های حفظ در ابتدا باید متذكر شویم كه كار حفظ قرآن اساساً كاری فردی و شخصی است و حافظان بسیاری وجود دارند كه از ابتدا تا انتهای كار خود، استادی ندیده یا مقیّد به حضور در جلسات و كلاس‌های حفظ نبوده‌اند، اما موفقیتهای زیادی نیز کسب کرده‌اند. اما با این وجود تأكید می‌كنیم كه حضور در جلسات و كلاسهای حفظ و بهره‌مندی از توصیه‌ها و رهنمودهای اساتید حفظ قرآن از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند کار حفظ قرآن را تسهیل کند و حافظ را خیلی زودتر به مقصد برساند. بیشتر و بلكه همه حافظان موفقی که انفرادی کار کرده‌اند نیز این نكته را تأیید می‌كنند و اذعان دارند كه در صورت استفاده ...

درس یازدهم: جایگاه یادگیری مهارتهای ترتیل‌خوانی آیا لازم است علاقمندان به حفظ و حافظان قرآن نسبت به فراگیری مهارت‌های ترتیل‌خوانی (تجوید، صوت و لحن و وقف و ابتدا) اهتمام داشته باشند و از همان ابتدای حفظ قرآن و حتی پیش از آن، نسبت به یادگیری این فنون اقدام نمایند؟ پاسخ این سؤال مثبت است و شرط كمال حفظ و موفقیت هرچه بیشتر در این امر مقدس، تسلط بر مهارت‌های فوق است. دلیل این سخن نیز روشن است و به این نكته بازمی‌گردد كه اكثر قریب به اتفاق حافظان، قرآن را نه تنها برای بركات فردی، بلكه برای ارائه عمومی (از طریق شركت در مسابقات و محافل قرآنی) حفظ می‌كنند. البته بدیهی است كه نیّت عموم افراد هنگام آغاز حفظ همان نیل به رضای...

درس دوازدهم: رعایت تعادل در فرایند حفظ قرآن پرهیز از افراط و تفریط و حاكم كردن تعادل نیز در هر كاری لازم و ضروری است و گرفتار شدن در دام تندروی یا كندروی، نه تنها شخص را در رسیدن به اهداف مد نظر خود ناكام می‌گذارد، بلكه ممكن است خسارت و صدمات سنگینی نیز به او وارد آورد. در امر مقدس حفظ قرآن هم توجه به «اصل تعادل» و تلاش در جهت حاكم كردن آن در روند كار از اهمیت بسیار بیشتری برخوردار است و دلیل این اهمیت نیز آن است كه صدمات ناشی از افراط یا تفریط در تعامل با قرآن، صدماتی سنگین و گاه جبران‌نشدنی است. بسیار دیده شده است كه افرادی با شور و علاقه فراوان حفظ قرآن را آغاز می‌كنند، اما پس از مدتی كوتاه شور و اشتیاق اولیه آنه...

درس سیزدهم: اهمیت نظم وبرنامه‌ریزی در حفظ قرآن شكی نیست كه شرط اولیه موفقیت در هر فعالیتی اهتمام به برقراری نظم در آن است و تا زمانی كه فرد كارهای خود را در چارچوب یك برنامه منظم دنبال نكند به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. حفظ قرآن نیز از این قاعده مستثنی نیست و موفقیت و وصول به نقطه كمال در آن، وابسته به وجود نظم و برنامه‌ریزی در مجموعه این امر مقدس است. از آنجا که در حفظ قرآن كار اصلی به عهده حافظه انسان است، برقراری نظم موجب افزایش فوق‌العاده كارایی حافظه خواهد شد. این سخن را یافته‌های روان‌شناسی نیز تأیید می‌كند. به گفته یكی از روان‌شناسان: «با وجود نظم، حافظه می‌تواند بدون اشكال حفظ كند و با كمی تلاش م...

درس چهاردهم: نمونه برنامه عملی برای حفظ ومرور آنچه تاكنون گفتیم بیان نكاتی كلی و اساسی برای علاقمندان به حفظ قرآن كریم بود. بجاست كه پیش از پایان دادن به بحث، یك برنامه عملی ساده را نیز برای این كار پیشنهاد كنیم. البته تأكید می‌كنیم كه هدف ما صرفاً بیان یك نمونه كوچك است تا راهنمایی برای عزیزان علاقمند به حفظ قرآن باشد و آنان را در برنامه‌ریزی هرچه بهتر و دقیق‌تر برای این كار یاری رساند.[1] پیش از بیان این برنامه، بد نیست بار دیگر به برخی از نكاتی كه در مطالب پیشین گفتیم اشاره‌ای داشته باشیم: ...